Rodzaje cukrzycy

Cukrzyca jest chorobą układu hormonalnego związaną z patologicznymi zmianami poziomu hormonów i zaburzeniami metabolizmu.

Do tej pory choroby nie można wykorzenić (całkowicie wyeliminować). Destrukcyjny proces w organizmie można spowolnić za pomocą leków i diety, ale nie da się go zatrzymać i uruchomić w odwrotnym kierunku.

Głównym objawem choroby jest chroniczny wzrost poziomu glukozy we krwi. Przyczyny i charakter przebiegu choroby są różne, dlatego dzieli się ją na kilka typów.

Rodzaje cukrzycy (DM) zostały zdefiniowane przez Światową Organizację Zdrowia i nie różnią się zasadniczo w świecie medycznym. Cukrzyca dowolnego typu nie jest chorobą zakaźną.

Typowanie patologii

Istnieje kilka rodzajów tej choroby, które łączy jeden główny objaw – zwiększone stężenie glukozy we krwi. O klasyfikacji cukrzycy decydują przyczyny jej wystąpienia. Uwzględniane są także stosowane metody leczenia, płeć i wiek pacjenta.

Rodzaje cukrzycy akceptowane w medycynie:

• pierwszy typ jest insulinozależny (IDDM 1) lub młodzieńczy;
• druga jest insulinoniezależna (NIDDM 2) lub insulinooporna;
• cukrzyca ciążowa (GDM) w okresie okołoporodowym u kobiet;
• inne specyficzne typy cukrzycy, w tym:
• uszkodzenie komórek β trzustki na poziomie genetycznym (odmiany cukrzycy MODY);
• patologie zewnątrzwydzielniczej funkcji trzustki;
• dziedziczne i nabyte patologie gruczołów zewnątrzwydzielniczych i ich funkcje (endokrynopatie);
• cukrzyca spowodowana farmakologicznie;
• cukrzyca w wyniku infekcji wrodzonych;
• Cukrzyca związana z patologiami genomowymi i wadami dziedzicznymi;
• nieprawidłowa glukoza na czczo (cukier we krwi) i nieprawidłowa tolerancja glukozy.

Stan przedcukrzycowy to stan graniczny organizmu, gdy poziom glikemii jest podwyższony (upośledzona tolerancja glukozy), ale poziom cukru we krwi „nie osiąga” ogólnie przyjętych cyfrowych wartości odpowiadających prawdziwej cukrzycy. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO 2014) ponad 90% pacjentów endokrynologów cierpi na drugi typ choroby.

Według statystyk medycznych na całym świecie można zaobserwować wyraźną tendencję wzrostową liczby zachorowań. W ciągu ostatnich 20 lat liczba chorych na cukrzycę typu 2 podwoiła się. GDM stanowi około 5% ciąż. Rodzaje specyficznej cukrzycy są niezwykle rzadkie i zajmują niewielki procent w statystykach medycznych.

W zależności od płci, NIDDM 2 występuje częściej u kobiet w okresie przedmenopauzalnym i w okresie menopauzy. Dzieje się tak na skutek zmian w gospodarce hormonalnej i przyrostu zbędnych kilogramów. U mężczyzn najczęstszym czynnikiem rozwoju cukrzycy typu 2 jest przewlekłe zapalenie trzustki spowodowane toksycznym działaniem etanolu.

Cukrzyca insulinozależna (typ 1)

Cukrzyca typu 1 charakteryzuje się niezdolnością komórek trzustki. Narząd ten nie spełnia swojej funkcji endokrynnej (wewnątrzwydzielniczej) polegającej na wytwarzaniu insuliny, hormonu odpowiedzialnego za zaopatrywanie organizmu w glukozę. W wyniku gromadzenia się glukozy we krwi narządy, w tym sama trzustka, nie otrzymują odpowiedniego odżywienia.

Aby naśladować naturalną produkcję hormonu endokrynnego, pacjentowi przepisuje się zastrzyki insuliny medycznej o różnym czasie działania (krótki i długi) oraz terapię dietetyczną na całe życie. Klasyfikacja cukrzycy typu 1 podyktowana jest różną etiologią choroby. Choroba insulinozależna ma dwie przyczyny: genetyczną i autoimmunologiczną.

Przyczyna genetyczna

Powstawanie patologii wiąże się z biologiczną zdolnością organizmu ludzkiego do przekazywania jego charakterystycznych objawów i patologicznych odchyleń kolejnym pokoleniom. W przypadku cukrzycy dziecko dziedziczy predyspozycje do tej choroby po rodzicach lub bliskich krewnych chorych na cukrzycę.

Ważny! Predyspozycja jest dziedziczona, ale nie sama choroba. Nie ma 100% gwarancji, że u dziecka zachoruje na cukrzycę.

Przyczyna autoimmunologiczna

Wystąpienie choroby spowodowane jest niewydolnością funkcjonalną układu odpornościowego, gdy pod wpływem czynników negatywnych aktywnie wytwarza przeciwciała autoimmunologiczne, które działają destrukcyjnie na komórki organizmu. Wyzwalaczami (bodźcami) do uruchomienia procesów autoimmunologicznych są:

• niezdrowe zachowania żywieniowe połączone z brakiem aktywności fizycznej;
• zaburzenie procesów metabolicznych (węglowodany, lipidy i białka);
• krytyczny niedobór cholekalcyferolu i ergokalcyferolu (witaminy D) w organizmie;
• patologie trzustki o charakterze przewlekłym;
• przebyta świnka (świnka), odra, wirus opryszczki Coxsackie, wirus Epsteina-Barra, wirus cytomegalii, wirusowe zapalenie wątroby typu A, B, C;
• dystres (długotrwały pobyt w stanie stresu neuropsychologicznego);
• przewlekły alkoholizm;
• nieprawidłowe leczenie lekami zawierającymi hormony.

IDDM rozwija się u dzieci, młodzieży i dorosłych w wieku poniżej trzydziestu lat. Wariant dziecięcy cukrzycy typu 1a wiąże się z powikłanymi infekcjami wirusowymi. Forma 1b występuje u młodych ludzi i dzieci na tle procesów autoimmunologicznych i dziedzicznych predyspozycji. Choroba zwykle rozwija się szybko w ciągu kilku tygodni lub miesięcy.

Cukrzyca insulinooporna (typ 2)

Różnica między drugim typem cukrzycy a pierwszym polega na tym, że trzustka nie przestaje wytwarzać insuliny. Glukoza koncentruje się we krwi i nie jest dostarczana do komórek i tkanek organizmu ze względu na ich brak wrażliwości na insulinę – insulinooporność. Do pewnego momentu leczenie odbywa się za pomocą leków hipoglikemicznych (obniżających poziom cukru) i terapii dietetycznej.

Aby zrekompensować brak równowagi w organizmie, trzustka aktywuje produkcję hormonu. Pracując w trybie awaryjnym, narząd z czasem ulega zużyciu i traci funkcję wewnątrzwydzielniczą. Cukrzyca typu 2 staje się insulinozależna. Zmniejszenie lub utrata podatności komórek na endogenny hormon wiąże się przede wszystkim z otyłością, która zaburza metabolizm tłuszczów i węglowodanów.

Dotyczy to zwłaszcza otyłości wisceralnej (odkładanie się tłuszczu wokół narządów wewnętrznych). Dodatkowo przy nadmiernej masie ciała przepływ krwi jest utrudniony ze względu na liczne blaszki cholesterolowe wewnątrz naczyń, które powstają podczas hipercholesterolemii, która zawsze towarzyszy otyłości. Komórki organizmu doświadczają zatem niedoboru składników odżywczych i energii. Inne czynniki wpływające na rozwój NIDDM obejmują:

• nadużywanie alkoholu;
• uzależnienie gastronomiczne od słodkich potraw;
• przewlekłe choroby trzustki;
• patologie serca i układu naczyniowego;
• nadmiar jedzenia na tle siedzącego trybu życia;
• niewłaściwa terapia hormonalna;
• skomplikowana ciąża;
• Niekorzystna dziedziczność (cukrzyca u rodziców);
• rozpacz.

Choroba rozwija się najczęściej u kobiet i mężczyzn w wieku 40+. Jednocześnie cukrzyca typu 2 ma charakter utajony i może nie dawać wyraźnych objawów przez kilka lat. Wczesne badanie poziomu glukozy we krwi może ujawnić stan przedcukrzycowy. Przy odpowiednim leczeniu stan przedcukrzycowy jest odwracalny. Jeśli czas zostanie utracony, choroba postępuje, a następnie diagnozuje się NIDDM.

Cukrzyca Łady

W medycynie używa się terminu „Cukrzyca 1,5” lub nazwy cukrzyca Łada. Jest to autoimmunologiczne zaburzenie wytwarzania hormonów i niewydolność metaboliczna, które występuje u osób dorosłych (w wieku powyżej 25 lat). Choroba łączy w sobie pierwszy i drugi typ cukrzycy. Mechanizm rozwoju odpowiada IDDM, utajony przebieg i objawy są podobne do NIDDM.

Czynnikami wyzwalającymi rozwój patologii są choroby autoimmunologiczne w historii pacjenta:

• niezakaźne zapalenie stawów międzykręgowych (zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa);
• nieodwracalna choroba ośrodkowego układu nerwowego - stwardnienie rozsiane;
• ziarniniakowa patologia zapalna przewodu żołądkowo-jelitowego (choroba Leśniowskiego-Crohna);
• przewlekłe zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto);
• młodzieńcze i reumatoidalne zapalenie stawów;
• zmiana koloru (utrata pigmentu) skóry (bielactwo nabyte);
• patologia zapalna błony śluzowej jelita grubego (wrzodziejące zapalenie jelita grubego);
• przewlekłe uszkodzenie tkanki łącznej i gruczołów zewnątrzwydzielniczych (zespół Sjögrena).

W połączeniu z dziedziczną predyspozycją choroby autoimmunologiczne prowadzą do postępu cukrzycy Łada. Do identyfikacji choroby stosuje się podstawowe metody diagnostyczne, a także mikroskopię krwi, która określa stężenie immunoglobulin klasy IgG w stosunku do antygenów - ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay). Terapia odbywa się poprzez regularne zastrzyki insuliny i korektę żywieniową.

Ciążowa postać choroby

GDM to specyficzny typ cukrzycy, który rozwija się u kobiet w drugiej połowie okresu okołoporodowego. Chorobę najczęściej wykrywa się podczas drugiego zaplanowanego badania przesiewowego, kiedy przyszła mama przechodzi pełne badanie. Główna cecha GDM pokrywa się z cukrzycą typu 2 – insulinoopornością. Komórki ciała kobiety w ciąży tracą wrażliwość (wrażliwość) na insulinę na skutek korelacji trzech głównych powodów:

• Zmiany hormonalne. W czasie ciąży wzrasta synteza progesteronu (steroidowego hormonu płciowego), blokując wytwarzanie insuliny. Dodatkowo, hormony hormonalne łożyska, które mają tendencję do hamowania produkcji insuliny, zyskują na sile.
• Podwój obciążenie kobiecego ciała. Aby zapewnić odpowiednie odżywienie nienarodzonemu dziecku, organizm potrzebuje zwiększonej ilości glukozy. Kobieta zaczyna spożywać więcej monosacharydów, co powoduje, że trzustka syntetyzuje więcej insuliny.
• Zwiększenie masy ciała na skutek zmniejszonej aktywności fizycznej. Glukoza, która dostaje się do organizmu w dużych ilościach, gromadzi się we krwi, ponieważ komórki nie przyjmują insuliny z powodu otyłości i braku aktywności fizycznej. Przyszła matka i płód w takiej sytuacji doświadczają niedoborów żywieniowych i głodu energetycznego.

W przeciwieństwie do cukrzycy typu 1 i typu 2, cukrzyca ciążowa jest procesem odwracalnym, ponieważ zachowane są cząsteczki insuliny i funkcjonalność trzustki.

Prawidłowo dobrana taktyka terapeutyczna gwarantuje wyeliminowanie patologii po porodzie w 85% przypadków. Główną metodą leczenia GDM jest dieta „Tabela nr 9” dla diabetyków. W trudnych przypadkach stosuje się zastrzyki insuliny medycznej. Nie stosuje się leków przeciwhiperglikemicznych ze względu na ich teratogenne działanie na płód.

Dodatkowo

Określone typy cukrzycy są uwarunkowane genetycznie (cukrzyca MODY, niektóre rodzaje endokrynopatii) lub wywołane innymi przewlekłymi patologiami:

• choroby trzustki: zapalenie trzustki, hemochromatoza, guz, mukowiscydoza, urazy mechaniczne i operacje na gruczole;
• niewydolność funkcjonalna przedniego płata przysadki mózgowej (akromegalia);
• zwiększona synteza hormonów tarczycy (tyreotoksykoza);
• patologia podwzgórze-przysadka-nadnercza (zespół Itsenki-Cushinga);
• nowotwory kory nadnerczy (aldosteroma, guz chromochłonny itp.).

Odrębna patologia cukrzycowa, moczówka prosta, charakteryzuje się zmniejszeniem wytwarzania hormonu podwzgórza wazopresyny, który reguluje równowagę płynów w organizmie.

Środki diagnostyczne

Rozpoznanie cukrzycy (dowolnego rodzaju) możliwe jest wyłącznie na podstawie wyników laboratoryjnej mikroskopii krwi. Diagnostyka składa się z kilku kolejnych badań:

• Ogólne kliniczne badanie krwi w celu identyfikacji ukrytych procesów zapalnych w organizmie.
• Badanie krwi (kapilarnej lub żylnej) na zawartość glukozy. Odbywa się to wyłącznie na pusty żołądek.
• GTT (test tolerancji glukozy). Przeprowadza się je w celu określenia zdolności organizmu do wchłaniania glukozy. Test tolerancji polega na dwukrotnym pobraniu krwi: na czczo i dwie godziny po „ładowaniu glukozą”, czyli wodnym roztworze glukozy przygotowanym w proporcji 200 ml wody na 75 g. substancje.
• Analiza HbA1C pod kątem poziomu hemoglobiny glikozylowanej (glikowanej). Na podstawie wyników badania dokonuje się retrospektywnej oceny poziomu cukru we krwi z ostatnich trzech miesięcy.
• Biochemia krwi. Ocenia się aktywność enzymów wątrobowych: aminotransferazę asparaginianową (AST), aminotransferazę alaninową (ALT), alfa-amylazę, fosfatazę alkaliczną (ALP), bilirubinę (barwnik żółciowy) i poziom cholesterolu.
• Badanie krwi na stężenie przeciwciał przeciwko dekarboksylazie glutaminianowej (przeciwciała GAD) pozwala określić rodzaj cukrzycy.

Wartości referencyjne poziomu cukru we krwi i wskaźniki choroby

Analiza	Dla cukru	Test tolerancji glukozy	Hemoglobina glikowana
norma	3,3 - 5,5	< 7,8	⩽ 6%
stan przedcukrzycowy	5,6 – 6,9	7,8 – 11,0	od 6 do 6,4%
cukrzyca	> 7.1	> 11.1	Ponad 6,5%

Oprócz mikroskopii krwi wykonuje się ogólne badanie moczu w celu określenia obecności glukozy w moczu (cukromocz). U osób zdrowych w moczu nie ma cukru (dla diabetyków dopuszczalna norma to 0,061 – 0,083 mmol/l). Wykonuje się również test Rehberga w celu wykrycia w moczu albuminy białkowej i kreatyniny, będącej produktem metabolizmu białek. Dodatkowo zalecana jest diagnostyka sprzętu, w tym EKG (elektrokardiogram) i USG jamy brzusznej (z nerkami).

Wyniki

Współczesna medycyna dzieli cukrzycę na cztery główne typy, w zależności od patogenezy (pochodzenia i rozwoju) choroby: insulinozależna (IDDM typu 1), insulinoniezależna (NIDDM typu 2), ciążowa (GDM u kobiet w ciąży), specyficzna (DM obejmuje kilka typów chorób spowodowanych defektami genetycznymi lub patologiami przewlekłymi). Cukrzyca ciążowa, która rozwinęła się w okresie okołoporodowym, jest uleczalna. Stan przedcukrzycowy (upośledzona tolerancja glukozy) uważa się za odwracalny, jeśli zostanie wcześnie zdiagnozowany.