Według statystyk na cukrzycę (DM) cierpi ponad 9% światowej populacji. Liczba niezdiagnozowanych przypadków stanowi około 50% oficjalnie zarejestrowanych. Według WHO u większości osób chorobę rozpoznaje się dopiero w przypadku wystąpienia powikłań.
Definicja
Cukrzyca w tłumaczeniu z języka greckiego oznacza „przejść” – jest chorobą endokrynologiczną, która polega na całkowitym lub względnym braku insuliny w organizmie, powodując zaburzenia metabolizmu, głównie węglowodanów. Głównym objawem jest długotrwała hiperglikemia z powodu upośledzonego metabolizmu glukozy w organizmie. Powoduje uszkodzenie, dysfunkcję i niewydolność różnych narządów, zwłaszcza oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.
Choroba znana jest od XVII wieku. p.n.e. e. Potwierdza to papirus Ebersa, który opisuje stan, któremu towarzyszy nadmierne oddawanie moczu. Nazwę „cukrzyca” nadał tej patologii grecki lekarz Demetrios z Apamanii, żyjący w II wieku p.n.e. mi. Znacznie później, w 1776 roku, angielski lekarz Dobson odkrył słodkawy smak w moczu diabetyka, co wskazywało, że zawiera on cukier. W ten sposób cukrzycę zaczęto nazywać „cukrzycą cukrową”.
Przyczyny cukrzycy
Dokładna etiologia nie jest znana. Wśród czynników prowokujących możemy wyróżnić te, które można kontrolować i te, które nie są.
Niezmienne czynniki ryzyka:
- wiek 45 lat i więcej;
- dziedziczność;
- zwiększone stężenie cukru we krwi u kobiety w czasie ciąży (cukrzyca ciążowa);
- pochodzenie etniczne o podwyższonym ryzyku zachorowania na cukrzycę (Afrykanie i Latynosi, Europejczycy);
- choroby trzustki - zapalenie trzustki, onkologia itp.
Kontrolowane czynniki:
- nadwaga;
- wysokie ciśnienie krwi;
- brak aktywności fizycznej;
- złe odżywianie.
Czynniki wywołujące cukrzycę typu 1:
- Sztuczne karmienie dzieci. Zastąpienie mleka matki mlekiem modyfikowanym lub mlekiem krowim. Zawiera 3 razy więcej białka niż mleko kobiet i 50% więcej tłuszczu. Białko lub kazeina jest złożonym składnikiem w swojej strukturze, podobnym do komórek beta. Kiedy dziecko dostaje się do organizmu, atakuje je układ odpornościowy, ale ze względu na podobieństwo strukturalne cierpią również komórki beta trzustki. Z tego powodu nie zaleca się podawania dziecku mleka krowiego przed ukończeniem 3. roku życia.
- Infekcje wirusowe. Różyczka, ospa wietrzna, świnka, wirusowe zapalenie wątroby itp.
- Niedotlenienie tkanki trzustki w wyniku patologii naczyniowych. Miażdżyca, skurcz naczyń, krwotok i inne choroby prowadzą do niedotlenienia wysepek Langerhansa z ich komórkami beta i zmniejszają wydzielanie insuliny.
- Zniszczenie tkanki trzustki z powodu alkoholu, zatrucia, narkotyków i onkologii.
Cukrzycę typu 2 wywołuje złe odżywianie na tle spadku aktywności fizycznej związanego z szybkim postępem technologicznym i urbanizacją. Ta patologia występuje częściej wśród przedstawicieli rasy mongoloidalnej.
Klasyfikacja cukrzycy
Istnieją dwa główne typy cukrzycy:
- Cukrzyca typu 1 (T1DM) - można uznać za dziedziczną patologię autoimmunologiczną, w której własny układ odpornościowy atakuje własne komórki beta trzustki. Zniszczenie tkanki gruczołu może być całkowite lub częściowe. Patologię diagnozuje się u młodych ludzi i dlatego nazywa się ją cukrzycą młodzieńczą. Ten typ choroby charakteryzuje się całkowitym niedoborem insuliny. Pacjenci z tą diagnozą muszą otrzymywać zastrzyki insuliny przez całe życie.
- Cukrzyca typu 2 (T2DM) — opiera się na insulinooporności (odporności komórek na działanie insuliny, co skutkuje zakłóceniem dopływu glukozy do komórek i tkanek). Insulina służy jako „klucz”, który umożliwia wykorzystanie glukozy w komórkach jako energii. Niedobór insuliny w tym typie cukrzycy jest względny, to znaczy sam gruczoł nie ulega uszkodzeniu, ale zmuszony jest do „zużycia” latami. Cukrzyca typu 2 dotyka zwykle osoby po 40. roku życia i nie różni się w zależności od rasy, wieku ani płci.
Istnieje również tak zwana „ukryta cukrzyca” – stan przedcukrzycowy. Stan pośredni między normalnym a patologicznym: ilość glukozy we krwi jest wyższa niż normalnie, ale to nie wystarczy do postawienia diagnozy. Stan ten zwykle poprzedza cukrzycę typu 2. Głównym zagrożeniem jest brak objawów.
Inna postać, cukrzyca ciążowa, rozwija się u niektórych kobiet w czasie ciąży. Po porodzie często znika. Pozostawia jednak ryzyko rozwoju T2DM po 45 latach.
Objawy choroby
Cukrzyca pierwszego typu ma ostry, nagły początek, w drugim objawy są początkowo niezwykle skąpe, rozwijają się przez kilka lat, a człowiek nawet nie podejrzewa istnienia patologii.
Objawy cukrzycy dowolnego typu u kobiet i mężczyzn:
- Do klasycznych zalicza się nieugaszone pragnienie i wielomocz. Prowadzi to do odwodnienia organizmu. Mechanizm tego zjawiska polega na tym, że nadmiar cukru gromadzi się we krwi. Aby go przefiltrować, wchłonąć i usunąć z organizmu, wymagana jest intensywna praca nerek. Kiedy zostaną naruszone, nadmiar cukru zaczyna być wydalany z płynem z tkanek. Powstaje błędne koło. Po wypiciu pragnienie utrzymuje się; pacjent wypija do 4 litrów wody dziennie, co ponownie prowadzi do częstego oddawania moczu.
- Trwała suchość w ustach związana z odwodnieniem.
- Zwiększone zmęczenie.
- Ziewanie, senność - niedotlenienie i niedobór odżywienia komórek mózgowych z powodu braku glukozy w komórkach.
- Osłabienie jest spowodowane odwodnieniem i niemożnością wykorzystania cukru jako źródła energii.
- Powolne gojenie się ran i skaleczeń, częste infekcje.
- Uczucie nudności, a nawet wymiotów.
- Szybki oddech (prawdopodobnie z zapachem acetonu). Jest to szczególnie zauważalne podczas śpiączki, która jest znakiem różnicowym.
- Zwiększone tętno.
- Swędzenie narządów płciowych i skóry.
- Utrata masy ciała jest bardziej charakterystyczna dla pierwszego rodzaju patologii i prowadzi do wyczerpania.
- Pogorszenie widzenia - mgła przed oczami.
- Polifagia to pragnienie jedzenia i brak uczucia sytości.
- Parestezje w kończynach.
- Krwawiące dziąsła, które stają się opuchnięte i zaczerwienione.
Brak leczenia cukrzycy prowadzi do powikłań w postaci angiopatii (zaburzeń naczyniowych). Wywołują owrzodzenia troficzne, pogorszenie wzroku, upośledzoną wrażliwość tkanek itp.
Najcięższym powikłaniem jest śpiączka cukrzycowa, najczęściej występująca w cukrzycy insulinozależnej.
Cukrzyca typu 2 ma swoje charakterystyczne objawy:
- Zwiększona potliwość podczas jakiejkolwiek aktywności fizycznej – podczas jedzenia, ruchu, a nawet podczas snu. Zwykle poci się głowa i klatka piersiowa, ale dłonie i stopy pozostają zimne, drżą i odczuwa się dreszcze.
- Nietrzymanie moczu.
- Tendencja do przybierania na wadze.
- Przerywany sen nocny.
- Drętwienie i mrowienie nóg, skurcze mięśni łydek.
- Zwiększona częstość akcji serca podczas ataków, z podwyższonym ciśnieniem krwi, szumem w uszach, uczuciem ciężkości w głowie i brakiem powietrza.
Rozpoznanie cukrzycy
Głównym objawem klinicznym cukrzycy jest hiperglikemia, dlatego jej ustalenie jest podstawą rozpoznania.
Normalne wskaźniki: poziom cukru we krwi do 6,1 mmol/l na czczo i nie więcej niż 11 mmol/l 2 godziny po posiłku. Nie ograniczają się do pojedynczej analizy; nie będzie to obiektywne.
Do pełnej diagnozy potrzebne są:
- test tolerancji glukozy;
- biochemiczna analiza krwi, badanie jej pod kątem elektrolitów;
- analiza moczu na obecność cukru i acetonu;
- Testy Reberga – oznaczanie zawartości kreatyniny w moczu w celu oceny stanu nerek;
- badania dna oka;
- badania naczyniowe - Dopplerografia, reowazografia, kapilaroskopia itp.;
- USG narządów, EKG.
Leczenie cukrzycy
Podstawowe zadania lekarzy:
- Kompensacja metabolizmu węglowodanów.
- Leczenie powikłań i ich zapobieganie.
- Normalizacja masy ciała.
- Edukacja pacjenta - obliczanie jednostek chlebowych, szczególna higiena, prowadzenie dzienniczka samokontroli.
Leczenie cukrzycy trwa latami i wymaga ścisłego przestrzegania zaleceń lekarskich.
Ważny! Cukrzyca typu 1 jest nieuleczalna, ale można ją kontrolować.
Terapia lekowa:
- Zastrzyki z hormonu insuliny na cukrzycę typu 1. Inną metodą leczenia jest przeszczep – przeszczepienie całego gruczołu lub jego poszczególnych odcinków (wysepek Langerhansa, odpowiedzialnych za insulinę).
- Leki przeciwhiperglikemiczne - stosowany w cukrzycy typu 2 w celu przyspieszenia wykorzystania glukozy przez tkanki i zwiększenia syntezy insuliny. Są to przede wszystkim leki na bazie pochodnych sulfonylomocznika. Pomagają obniżyć poziom cukru we krwi.
- Biguanidy - zmniejszają insulinooporność komórek poprzez zmniejszenie jej wchłaniania z jelita i poprawę metabolizmu w komórkach obwodowych.
Leki przyjmowane są w sposób ciągły w regulowanych dawkach. Schematy leczenia i dawki są zawsze indywidualne.
Główną metodą leczenia cukrzycy typu 2 jest terapia dietetyczna.
Kolejnym ważnym warunkiem powodzenia leczenia jest korekta masy ciała. Diabetyk powinien być przygotowany na codzienną kontrolę poziomu cukru we krwi (mieć w domu glukometr) oraz poddawać się regularnym badaniom i obserwacji u endokrynologa lub lekarza pierwszego kontaktu w przychodni.
Ważny! Wczesna diagnoza i leczenie pomogą uniknąć negatywnych konsekwencji.
Dieta jest niezbędnym składnikiem, bez którego nie można normalizować hiperglikemii. W cukrzycy typu 2 wyrównuje metabolizm węglowodanów. W typie 1 konieczna jest dieta, aby zapobiec śpiączce hipo- lub hiperglikemicznej, która może być śmiertelna. Dieta jest zbilansowana pod względem zawartości białka, tłuszczu i kalorii.
Ważne jest przestrzeganie zasad prawidłowego żywienia z wyjątkiem tłuszczów „ciężkich”, żywności rafinowanej, konserwowej, wędzonej, gazowanej, cukrów prostych, za wyjątkiem przypadków śpiączki hipoglikemicznej.
Rokowanie i zapobieganie
Podstawowe środki zapobiegawcze:
- śledzenie zmian wagi;
- kontrola wskaźników metabolizmu węglowodanów i lipidów;
- regularna umiarkowana aktywność fizyczna;
- picie wystarczającej ilości wody (co najmniej 2 litry dziennie);
- dostarczanie organizmowi witamin i minerałów.
Cukrzyca typu 1 nie jest przenoszona genetycznie, a jedynie skłonność do niej. Dlatego metody zapobiegania będą następujące:
- karmienie piersią – nie zaleca się jego przerywania do 1,5 roku;
- zapobieganie chorobom wirusowym - grypie, bólowi gardła, śwince, różyczce, ospie wietrznej;
- eliminacja stresu;
- prawidłowe odżywianie.
Rokowanie, pod warunkiem samokontroli i szybkiego leczenia, jest korzystne.
Nie traktuj diagnozy cukrzycy jako wyroku śmierci. Przejście na zdrowy tryb życia i prawidłowe odżywianie przy umiarkowanej aktywności fizycznej pozwala na wejście w stabilną remisję przy całkowitym zniesieniu leków.